← Terug naar alle artikelen
HR Procesontwerp

Ontslag bij reorganisatie: het stappenplan

Ontslag bij reorganisatie: het stappenplan

TL;DR: Een bedrijfseconomisch ontslag sneuvelt zelden op de cijfers, maar bijna altijd op de procedure. Dit artikel loopt de volgorde langs die een werkgever moet aanhouden — OR-advies, melding collectief ontslag, uitwisselbare functies, afspiegeling, herplaatsingsonderzoek, UWV-vergunning en de eindafrekening — met de punten waarop een ontslag aanvechtbaar wordt.

Reorganiseren is een procedure, geen besluit

Het besluit is al gevallen. De formatie is herzien en de uitvoering ligt nu bij u. Vanaf dat moment verschuift de vraag van "moeten we dit doen" naar "houdt dit stand als iemand het aanvecht".

En daar wringt het: een reorganisatie die bedrijfseconomisch goed is onderbouwd, sneuvelt zelden op de cijfers. Ze sneuvelt op de afbakening van uitwisselbare functies, op een afspiegelingsberekening die niet klopt, en op een herplaatsingsonderzoek dat wel is gedaan maar nergens is vastgelegd.

Uw medewerkers stellen ondertussen twee vragen: wie gaat er als eerste uit, en wat krijg ik mee. Voor u zijn dat geen onderhandelingsvragen. Het antwoord rolt uit de stap die u op dat moment zet, en uit de volgorde waarin u die stappen zet.

Die volgorde houdt dit artikel aan: advies van de ondernemingsraad, eventueel een melding collectief ontslag, het bepalen van de functiepool, afspiegeling, het herplaatsingsonderzoek, de ontslagvergunning bij UWV, en de eindafrekening. De volgorde zelf is de bescherming.

Stap 1: de OR adviseert voordat het besluit vaststaat

Artikel 25 WOR geeft de ondernemingsraad een adviesrecht over het reorganisatiebesluit zelf. Dat recht staat los van het individuele ontslagtraject en gaat eraan vooraf. U vraagt dus advies over de inkrimping, niet over de vraag wie er uit gaat.

De adviesaanvraag bevat de redenen van het voorgenomen besluit, de verwachte gevolgen voor het personeel en de maatregelen die u naar aanleiding van die gevolgen wilt nemen. Zolang die informatie ontbreekt, kan de OR zijn advies niet onderbouwd geven.

Timing is hier het inhoudelijke criterium. Advies moet gevraagd worden op een moment dat de OR het besluit nog kan beïnvloeden. Een aanvraag die binnenkomt nadat het besluit onomkeerbaar is genomen en de einddatums al in het systeem staan, is in juridische zin een mededeling en geen adviesaanvraag.

Wijkt de directie af van een negatief advies, dan geldt een opschortingstermijn van een maand na de mededeling aan de OR. Die maand is geen bedenktijd die u kunt overslaan omdat de planning krap zit. Neem die maand vanaf het begin mee in uw planning.

Stap 2: melding collectief ontslag bij 20 of meer werknemers

De Wet melding collectief ontslag (WMCO) wordt geactiveerd bij 20 of meer voorgenomen ontslagen binnen één werkgebied in een periode van drie maanden. Twee dingen worden hier vaak verkeerd geteld. De grens loopt per werkgebied, niet over de hele onderneming, en de periode van drie maanden betekent dat u ontslagen die u spreidt wél bij elkaar moet optellen.

Volgens UWV meldt u het voorgenomen collectief ontslag bij UWV WERKbedrijf en bij de vakbonden die leden in uw bedrijf hebben. In die melding staan de redenen, de aantallen per functie, leeftijd en geslacht, de beoogde einddatum, de selectiemethode en de vertrekregeling.

Zodra de melding volledig is, gaat een wachttijd van één maand lopen. In die maand mag u niet opzeggen, geen ontbinding vragen en ook niet met wederzijds goedvinden beëindigen, tenzij de vakbonden daar schriftelijk mee instemmen.

Dit is het punt dat in de meeste overzichten ontbreekt: die maand loopt náást de vergunningsprocedure bij UWV en niet erna. Twee regimes, één klok. Zet het OR-traject, de eventuele opschortingsmaand, de WMCO-wachttijd en de doorlooptijd bij UWV samen in één planning voordat u iemand een einddatum noemt.

Stap 3: welke functies zijn uitwisselbaar?

Afspiegeling werkt alleen binnen een groep uitwisselbare functies. Die groep bepaalt de uitkomst van de hele selectie, en daarom is de afbakening de eerste plek waar het misgaat.

Artikel 13 Ontslagregeling geeft de criteria: de inhoud van de functie, de daarvoor vereiste kennis, vaardigheden en competenties, het tijdelijke of structurele karakter, en het niveau en de beloning. Functies zijn uitwisselbaar als ze op al die punten gelijkwaardig en vergelijkbaar zijn. De vergelijking gaat over de functie; wie hem op dit moment vervult, doet er niet aan mee.

Een werkelijk unieke functie valt buiten de afspiegelingsberekening. "Unieke functie" is echter een conclusie die u moet kunnen onderbouwen, en de onderbouwing moet losstaan van de uitkomst die u voor ogen heeft.

De val is concreet, en één uitspraak laat goed zien hoe die uitpakt. In ECLI:NL:RBNNE:2016:5233 (Rechtbank Noord-Nederland, 21 november 2016, Engie Services) verwierp de rechter een functiedifferentiatie die de werkgever niet kon substantiëren. Door bestaande rollen op te splitsen in smallere specialismen werd de vergelijkingsgroep kunstmatig verkleind en viel de afspiegeling anders uit dan ze had moeten uitvallen.

Daaruit volgt een bruikbare vuistregel. Is een functiebeschrijving pas tijdens de reorganisatie smaller geworden, dan moet u kunnen uitleggen waarom die versmalling klopt los van de krimp. Lukt dat niet, dan is de pool te smal en klopt ook de afspiegeling die erop volgt niet.

Stap 4: het afspiegelingsbeginsel, vijf leeftijdsgroepen en kortste dienstverband eerst

Afspiegeling is de voorgeschreven selectiemethode binnen de groep uitwisselbare functies, vastgelegd in de artikelen 11 tot en met 16 van de Ontslagregeling. U kiest de methode niet, u voert hem uit.

De wet onderscheidt vijf leeftijdsgroepen: 15 tot 25 jaar, 25 tot 35, 35 tot 45, 45 tot 55, en 55 jaar en ouder. De verhouding tussen die groepen moet voor en na de krimp zo veel mogelijk gelijk blijven. Binnen elke groep komt de werknemer met het kortste dienstverband als eerste in aanmerking voor ontslag.

Een voorbeeld maakt dat sneller duidelijk dan een extra alinea uitleg. Stel: een groep van 20 uitwisselbare functies, waarvan er 4 verdwijnen. Dat is een krimp van 20%. De opbouw en de uitkomst:

Leeftijdsgroep Medewerkers 20% Te ontslaan
15 tot 25 3 0,6 1
25 tot 35 5 1,0 1
35 tot 45 6 1,2 1
45 tot 55 4 0,8 1
55 en ouder 2 0,4 0

De hele getallen worden eerst toegekend: de groepen 25 tot 35 en 35 tot 45 leveren er elk één in. De twee resterende ontslagen gaan naar de groepen met het hoogste cijfer achter de komma, hier 45 tot 55 (0,8) en 15 tot 25 (0,6). Dat de uitkomst in dit voorbeeld bijna gelijk over de groepen valt, komt door de afronding bij kleine aantallen. Bij grotere groepen draagt een grotere leeftijdsgroep ook meer ontslagen, want dat is wat de regel wil: de leeftijdsopbouw van het personeelsbestand blijft voor en na de krimp zo veel mogelijk hetzelfde.

Op die berekening bestaan smalle uitzonderingen, allemaal in artikel 11 Ontslagregeling. Een gedetacheerde werknemer die niet redelijk vervangbaar is bij de opdrachtgever kan buiten de selectie blijven (lid 4). Een werknemer met kennis of bekwaamheden die onmisbaar zijn voor de onderneming eveneens (lid 5), net als een werknemer met loonkostensubsidie of een arbeidsbeperking (lid 6). Hebben twee werknemers precies dezelfde diensttijd, dan kiest u (lid 3 onder b). En komt het ontslag juist voort uit het wegvallen van een subsidie, dan geldt de bescherming van lid 6 niet (lid 7).

Nog een punt dat in de meeste artikelen wegvalt: afspiegeling kan over meerdere bedrijfsvestigingen lopen. Artikel 14 bevat een proportionaliteitstoets, en wie standaard binnen één vestiging rekent, rekent soms binnen de verkeerde eenheid.

De wet schrijft hier voor dat u met leeftijd rékent. Dat voelt tegenstrijdig, omdat leeftijdsonderscheid elders juist verboden is, en toch is het zo: de wet gebruikt leeftijd om te voorkomen dat een reorganisatie de leeftijdsopbouw van uw personeelsbestand scheeftrekt.

Stap 5: het herplaatsingsonderzoek dat u moet kunnen aantonen

Artikel 7:669 lid 1 BW staat opzegging alleen toe als er een redelijke grond is én herplaatsing, desnoods met behulp van opleiding, binnen een redelijke termijn niet mogelijk is of niet zinvol. Herplaatsing is dus een voorwaarde voor het ontslag.

Die redelijke termijn is in beginsel de wettelijke opzegtermijn van de betrokken werknemer. Alleen vacatures die binnen dat venster worden verwacht hoeft u mee te wegen, en dat venster verschilt dus per persoon.

Of een functie passend is, wordt beoordeeld op onder meer ervaring, opleiding, salarisschaal en reisafstand. Die toets maakt u per werknemer. Een generiek overzicht van openstaande vacatures is geen herplaatsingsonderzoek.

Doe het onderzoek vóór de aanvraag bij UWV en leg het vast: welke vacatures u heeft bekeken, waarom ze wel of niet passend waren, wat u met de werknemer heeft besproken en op welke datum. Dit hoort in het dossier van de medewerker, en waar dit soort vastlegging thuishoort in het personeelsdossier is een vraag die u beter vóór de reorganisatie dan erna beantwoordt.

Hier zit ook de echte kostenpost. In de rechtspraak over bedrijfseconomisch ontslag is een herplaatsingstraject dat zo is ingericht dat het bij voorbaat zou mislukken, aangemerkt als strijdig met goed werkgeverschap. Een reorganisatie die inhoudelijk klopt, kan daarop alsnog omvallen, met een billijke vergoeding als gevolg. Zonder dossier is "wij hebben gekeken" geen verweer.

Stap 6: de ontslagvergunning aanvragen bij UWV

Voor ontslag om bedrijfseconomische redenen heeft u vooraf toestemming van UWV nodig. Alleen wanneer uw cao een eigen ontslagcommissie aanwijst, loopt de toets via die commissie.

De aanvraag bestaat uit drie delen: deel A met de werkgeversgegevens, deel B per werknemer voor wie u ontslag vraagt, en deel C met de onderbouwing van de bedrijfseconomische noodzaak, in de regel met financiële stukken. UWV streeft naar een beslissing binnen ongeveer vier weken na een volledige aanvraag. Krijgt u toestemming, dan heeft u vier weken om op te zeggen. Laat u die termijn verlopen, dan begint u opnieuw.

UWV geeft per aanvraag eenmaal veertien dagen uitstel om een vaststellingsovereenkomst te proberen. Trekt u een aanvraag in en dient u die binnen twee maanden opnieuw in, dan volgt geen nieuw uitstel. Die veertien dagen zijn dus eenmalig, en ze zijn kort: zorg dat u weet wat er in een vaststellingsovereenkomst moet staan voordat de klok loopt.

Over de drukte bij UWV: het aantal ontslagaanvragen verdubbelde in 2020 bijna door de coronacrisis, liep tot 2022 terug met het economisch herstel en stijgt sindsdien weer, blijkt uit het UWV-jaarverslag. Voor de procedurele details zijn de uitvoeringsregels ontslag om bedrijfseconomische redenen van juli 2025 het naslagwerk.

Transitievergoeding en ontslagvergoeding zijn niet hetzelfde

De transitievergoeding staat in de wet en volgt een vaste formule. Volgens Rijksoverheid bedraagt ze een derde maandsalaris per vol dienstjaar, naar rato over een gedeeltelijk jaar, en ze is verschuldigd vanaf de eerste dag van het dienstverband. Ook bij een einde in de proeftijd dus.

In cijfers ziet dat er zo uit. Een werknemer met tien dienstjaren en een maandsalaris van € 3.000 komt op 10 × (3.000 ÷ 3) = € 10.000. Werkt diezelfde werknemer tien jaar en zes maanden, dan rekent u het halve jaar naar rato mee: 10,5 × € 1.000 = € 10.500.

Het maximum is in 2026 102.000 euro bruto, of een jaarsalaris als dat hoger is. Dat bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd, dus controleer het bedrag voor het lopende jaar voordat u ergens een getal noemt.

"Ontslagvergoeding" is geen wettelijk gedefinieerde term. Het is de verzamelnaam voor wat feitelijk wordt afgesproken of toegekend, meestal het bedrag in een vaststellingsovereenkomst. Dat kan hoger uitvallen dan de transitievergoeding en soms lager, afhankelijk van wat er aan tafel gebeurt, waarbij de wettelijke transitievergoeding uw ondergrens blijft.

Boven op de transitievergoeding kan een rechter een billijke vergoeding toekennen bij ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever. Dat is de post die een procedurefout echt duur maakt. De transitievergoeding staat immers vast in uw begroting; een billijke vergoeding staat daar niet in. Een volledig beeld van wat een werkgever bij elk soort ontslag verplicht is helpt om die twee niveaus gescheiden te houden.

Praktisch advies: reken de transitievergoeding per werknemer door vóór de aanvraag bij UWV. Dan kent u uw onderhandelingsruimte wanneer de veertien dagen uitstel ingaan, in plaats van dat u die ter plekke improviseert.

Waar reorganisaties sneuvelen: vier terugkerende fouten

De functiepool te smal maken. Functiedifferentiatie invoeren of aanscherpen tijdens de reorganisatie, zonder een onderbouwing die losstaat van de krimp. Dit is de fout uit de Engie-zaak.

Afspiegelen in de verkeerde eenheid. Binnen één vestiging rekenen terwijl de proportionaliteitstoets van artikel 14 over meerdere vestigingen loopt. Of leeftijdsgroepen samenvoegen omdat de aantallen per groep klein zijn, wat de hele systematiek uitholt.

Een herplaatsingsonderzoek zonder dossier. Het onderzoek is gedaan, de gesprekken zijn gevoerd, en er staat niets op papier, waardoor u in een procedure niets kunt aantonen.

De tijdlijn. Opzeggen tijdens de WMCO-wachttijd, de opschortingsmaand na een negatief OR-advies overslaan, of de vier weken na toestemming van UWV voorbij laten gaan.

Elke fout heeft zijn tegenbewijs: de functievergelijking voor de pool, het afspiegelingsoverzicht met peildatum en diensttijden voor de selectie, het herplaatsingsverslag per werknemer voor het onderzoek, en de adviesaanvraag aan de OR plus het bewijs van de WMCO-melding voor de tijdlijn. Ontbreekt een van die stukken, dan weet u waar uw reorganisatie kwetsbaar is.

De volgorde is de bescherming

Bij ontslag bij reorganisatie wordt de bedrijfseconomische noodzaak in de praktijk zelden bestreden. De uitvoering wel, en bijna altijd op dezelfde drie plekken.

Neem daarom drie dingen mee. Baken de groep uitwisselbare functies onderbouwd af en bewaar die onderbouwing. Reken de afspiegeling na, per leeftijdsgroep en met de diensttijden erbij. En leg het herplaatsingsonderzoek per werknemer vast, inclusief wat niet passend was en waarom.

En houd de twee contra-intuïtieve punten scherp: leeftijd is hier wettelijk voorgeschreven rekenwerk, en binnen die groep is diensttijd de tiebreak.

Is de route voor uw reorganisatie helder, dan is de logische volgende stap het bredere overzicht van wat een werkgever bij elk soort ontslag verplicht is.

Veelgestelde vragen

Wie wordt eerst ontslagen bij een reorganisatie?

Dat bepaalt u niet zelf: binnen een groep uitwisselbare functies schrijft het afspiegelingsbeginsel de volgorde voor. De krimp wordt verdeeld over vijf wettelijke leeftijdsgroepen (15-25, 25-35, 35-45, 45-55 en 55 jaar en ouder), zodat de leeftijdsopbouw voor en na de reorganisatie zo veel mogelijk gelijk blijft. Binnen elke groep komt de werknemer met het kortste dienstverband als eerste in aanmerking. Alleen een paar smalle uitzonderingen uit artikel 11 Ontslagregeling, zoals onmisbare kennis, doorbreken die volgorde.

Is ontslagvergoeding hetzelfde als transitievergoeding?

Nee. De transitievergoeding is wettelijk vastgelegd: een derde maandsalaris per vol dienstjaar, naar rato over een gedeeltelijk jaar, met in 2026 een maximum van 102.000 euro bruto of een jaarsalaris als dat hoger is. "Ontslagvergoeding" is geen wettelijke term maar de verzamelnaam voor wat feitelijk wordt afgesproken of toegekend, meestal het bedrag in een vaststellingsovereenkomst. Dat kan hoger uitvallen, en een rechter kan er bij ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever nog een billijke vergoeding bovenop leggen.

Heb ik als werkgever altijd toestemming van UWV nodig?

Voor ontslag om bedrijfseconomische redenen wel, tenzij uw cao een ontslagcommissie aanwijst die de toets overneemt. De aanvraag bestaat uit werkgeversgegevens, gegevens per werknemer en een onderbouwing van de bedrijfseconomische noodzaak met financiële stukken. UWV streeft naar een beslissing binnen ongeveer vier weken na een volledige aanvraag; daarna heeft u vier weken om op te zeggen. Zonder toestemming mag u niet opzeggen.

Wanneer moet ik een collectief ontslag melden?

Bij 20 of meer voorgenomen ontslagen binnen één werkgebied in een periode van drie maanden. U meldt dan bij UWV WERKbedrijf en bij de vakbonden met leden in uw onderneming, met opgave van de redenen, de aantallen per functie, leeftijd en geslacht, de beoogde einddatum, de selectiemethode en de vertrekregeling. Vanaf een volledige melding loopt een wachttijd van één maand waarin u niet mag beëindigen, tenzij de bonden daar schriftelijk mee instemmen. Die maand loopt naast de UWV-vergunningsprocedure, niet erna.

Wat houdt de herplaatsingsplicht precies in?

Artikel 7:669 lid 1 BW staat opzegging alleen toe als herplaatsing, desnoods met opleiding, binnen een redelijke termijn niet mogelijk of niet zinvol is. Die redelijke termijn is in beginsel de wettelijke opzegtermijn van de betrokken werknemer, dus u weegt vacatures mee die binnen dat venster worden verwacht. Of een functie passend is, hangt onder meer af van ervaring, opleiding, salarisschaal en reisafstand. Leg per werknemer vast wat u heeft bekeken en besproken: in de rechtspraak valt een ontslag vaker op het ontbrekende dossier dan op de inspanning zelf.

Veelgestelde vragen

Wie wordt eerst ontslagen bij een reorganisatie?

Dat bepaalt u niet zelf: binnen een groep uitwisselbare functies schrijft het afspiegelingsbeginsel de volgorde voor. De krimp wordt verdeeld over vijf wettelijke leeftijdsgroepen (15-25, 25-35, 35-45, 45-55 en 55 jaar en ouder), zodat de leeftijdsopbouw voor en na de reorganisatie zo veel mogelijk gelijk blijft. Binnen elke groep komt de werknemer met het kortste dienstverband als eerste in aanmerking. Alleen een paar smalle uitzonderingen uit artikel 11 Ontslagregeling, zoals onmisbare kennis, doorbreken die volgorde.

Is ontslagvergoeding hetzelfde als transitievergoeding?

Nee. De transitievergoeding is wettelijk vastgelegd: een derde maandsalaris per vol dienstjaar, naar rato over een gedeeltelijk jaar, met in 2026 een maximum van 102.000 euro bruto of een jaarsalaris als dat hoger is. 'Ontslagvergoeding' is geen wettelijke term maar de verzamelnaam voor wat feitelijk wordt afgesproken of toegekend, meestal het bedrag in een vaststellingsovereenkomst. Dat kan hoger uitvallen, en een rechter kan er bij ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever nog een billijke vergoeding bovenop leggen.

Heb ik als werkgever altijd toestemming van UWV nodig?

Voor ontslag om bedrijfseconomische redenen wel, tenzij uw cao een ontslagcommissie aanwijst die de toets overneemt. De aanvraag bestaat uit werkgeversgegevens, gegevens per werknemer en een onderbouwing van de bedrijfseconomische noodzaak met financiële stukken. UWV streeft naar een beslissing binnen ongeveer vier weken na een volledige aanvraag; daarna heeft u vier weken om op te zeggen. Zonder toestemming mag u niet opzeggen.

Wanneer moet ik een collectief ontslag melden?

Bij 20 of meer voorgenomen ontslagen binnen één werkgebied in een periode van drie maanden. U meldt dan bij UWV WERKbedrijf en bij de vakbonden met leden in uw onderneming, met opgave van de redenen, de aantallen per functie, leeftijd en geslacht, de beoogde einddatum, de selectiemethode en de vertrekregeling. Vanaf een volledige melding loopt een wachttijd van één maand waarin u niet mag beëindigen, tenzij de bonden daar schriftelijk mee instemmen. Die maand loopt naast de UWV-vergunningsprocedure, niet erna.

Wat houdt de herplaatsingsplicht precies in?

Artikel 7:669 lid 1 BW staat opzegging alleen toe als herplaatsing, desnoods met opleiding, binnen een redelijke termijn niet mogelijk of niet zinvol is. Die redelijke termijn is in beginsel de wettelijke opzegtermijn van de betrokken werknemer, dus u weegt vacatures mee die binnen dat venster worden verwacht. Of een functie passend is, hangt onder meer af van ervaring, opleiding, salarisschaal en reisafstand. Leg per werknemer vast wat u heeft bekeken en besproken: in de rechtspraak valt een ontslag vaker op het ontbrekende dossier dan op de inspanning zelf.

Aura Editorial
Over de auteur: Aura Editorial

De redactie van Aura HR. Wij volgen het arbeidsrecht en de HR-praktijk in het Verenigd Koninkrijk en Europa, en vertalen dat naar advies waar HR-teams direct mee aan de slag kunnen.

Klaar om uw HR te transformeren?

Ontdek hoe de AI-oplossingen van Aura HR uw personeelsbeheer kunnen revolutioneren.

Aan de slag